Kuzey Amerika’da yapılan çarpıcı bir arkeolojik araştırma, Amerika Yerlilerinin (Native American) 12.900 yıl önce zar kullanarak şans oyunları oynadığını ve olasılık kavramını kullandığını kanıtladı. Bu keşif, dünyanın bilinen en eski zar ve kumar kanıtı olarak tarihe geçti.
Colorado State University’den arkeolog Robert J. Madden liderliğindeki ekip, 45 farklı arkeolojik alandan elde edilen 600’den fazla iki yüzlü zar (binary dice) inceledi. Bulgular, prestijli bilim dergisi American Antiquity’de Nisan 2026’da yayımlandı ve uluslararası arkeoloji dünyasında büyük yankı uyandırdı.
Araştırmacılar özellikle Folsom Kültürüne ait alanlarda (Wyoming, Colorado, New Mexico) yoğunlaştı. Bu bölgeler, Buzul Çağı’nın son dönemlerinde (yaklaşık M.Ö. 10.900 – 10.200) avcı-toplayıcı grupların yaşadığı yerler olarak biliniyor.
Keşfedilen zarlar genellikle:
Hayvan kemiklerinden (özellikle uzun kemik parçaları),
Bazı örneklerde ahşap ve taş malzemeden yapılmış.
Zarların bir yüzü işaretli (delik, çentik veya boya ile), diğer yüzü düz.
“Yazı-tura” mantığıyla atılıyor ve rastgele sonuç üretiyordu.
Bu zarlar, sadece eğlence amaçlı değil; ticaret, mal paylaşımı, evlilik anlaşmaları ve sosyal karar süreçlerinde de kullanılıyordu. Nadir bulunan taş aletler veya av eti gibi değerli kaynakların paylaşımında şans oyunları devreye girerek “eşitlik” sağlıyordu.
Ekip, zarların yaşını radyokarbon tarihleme yöntemiyle doğruladı. En eski örneklerin 12.900 yıl öncesine gittiği belirlendi. Zarların bir kısmı ritüel alanlarında, bazıları ise kamp alanlarında bulunmuştu. Bu da zar oyunlarının hem günlük hayatta hem de törensel bağlamlarda kullanıldığını gösteriyor.
Robert J. Madden, “Bu insanlar sadece avcı-toplayıcı değildi. Karmaşık sosyal kurallar, olasılık hesabı ve şans kavramı geliştirmişlerdi. Bu buluntu, Kuzey Amerika’daki ilk insan topluluklarının düşündüğümüzden çok daha sofistike olduğunu kanıtlıyor” dedi.
Bu keşif, kumar ve şans oyunları tarihini kökten değiştiriyor. Daha önce bilinen en eski zar örnekleri Mezopotamya ve Mısır’da M.Ö. 3000 yıllarına tarihleniyordu. Yeni bulgu, bu tarihi neredeyse 10.000 yıl geriye çekiyor.
Ayrıca, bu zarların Asya’dan Amerika’ya göç eden ilk insan grupları tarafından taşındığı veya Amerika’da bağımsız olarak geliştirildiği tartışmasını da başlattı. Araştırmacılar, zar oyunlarının Buzul Çağı sonunda, kaynakların kıt olduğu dönemde sosyal gerilimi azaltmak için önemli bir araç olduğunu düşünüyor.
Şu anda zarların DNA analizleri ve kullanım izleri üzerinde daha detaylı çalışmalar devam ediyor. Araştırmacılar, bu zarların sadece Kuzey Amerika’da değil, Güney Amerika’da da benzer örneklerinin olabileceğini belirtiyor
